تعریف پیوند ریه:
یک جراحی بزرگ و به عنوان تنها راه ممکن برای بیماری ریوی است که سایر درمانها در مورد او نتیجهبخش نبودهاند.
- اولین پیوند ریه در ایران در سال ۱۳۷۹ به صورت تک ریه و در سال ۱۳۸۵ بیمار CF به صورت دو ریه انجام شد.
اعضای تیم پیوند ریه:
متخصص ریه - متخصص قلب - جراح ریه - متخصص بیهوشی - روانشناس - جراح قلب - پرستاران پیوند
کوردیناتور (هماهنگ کنده پیوند) چه کسی است:
یک فردی که در تیم اعضای پیوند حضور دارد - از کادر درمان است - ارتباط بین تمام اعضای تیم پیوند، ارتباط بین بیماران در لیست انتظار با پزشکان، ارتباط بین بیماران پیوند شده با پزشکان، هماهنگی داروهابری بیماران پیوند شده، فالوآپ بیماران پیوند شده، تشکیل پرونده بیماران در لیست انتظار، آپدیت پروندهها، هماهنگی جلسات، معرفی بیماران در کمیسیون پیوند، آموزش حین ترخیص و ... را برعهده دارد.
کاندید پیوند ریه:
معمولاً افرادی هستند که به دلیل بیماریهای مزمن و شدید ریوی، زندگی روزمره آنها به شدت تحت تأثیر قرار گرفته است و گزینه کادر درمانی دیگری برای آنها نیست.
هدف پیوند ریه:
بهبود کیفیت زندگی و افزایش طول عمر بیمار
افراد کاندید پیوند ریه:
- ناتوان در انجام کارهای روزمره به دلیل تنگی نفس
- بیماری از نظر پزشکان لا علاج و غیر قابل درمان و یا پیشرونده است
- استفاده و وابستگی مداوم به اکسیژن
افرادی که منع پیوند ریه دارند:
۱. بدخیمی فعال
۲. عفونتهای فعال
۳. مصرف هرگونه مواد مخدر یا سیگار
۴. عدم حمایت اجتماعی و خانوادگی و اقتصادی
۵. نداشتن تغذیه مناسب و لاغری مفرط و عدم فیزیوتراپی مؤثر قبل پیوند
۶. عدم همکاری در مصرف داروها و اکسیژن
۷. سن تا ۶۰ سالگی
مدارک بالینی ضروری جهت تشکیل پرونده لیست انتظار پیوند ریه:
۱. تست تنفسی شامل( PFT با اسپیرومتری ساده - تست ۶ دقیقه پیادهروی - بادی باکس DLCO
2. سیتی اسکن ریه که ۶ ماه بیشتر از انجام آن نگذشته باشد ۳. تراکم استخوان ۴. اسکن پرفیوژن ریه (درصد خونرسانی هر ریه چقدر است).
۵. مشاوره قلب و اکو
۶. مشاوره روانپزشکی
۷. آزمایشهای پیوند خون
مدارک بالینی احتمالی که برای بیماران با شرایط خاص ممکن است نیاز باشد:
۱. جواب پاتولوژی یا نمونهبرداری ۲. سابقه هرگونه جراحی و علت آن ۳. تستهای اعتیاد در صورت صلاحدید پزشک روانپزشک ۴. نتایج هرگونه CT آنژیو ریوی یا قلبی اگر در سالهای گذشته انجام شده است ۵. مشاوره و اوکی مغز و اعصاب در بیماران با مشکلات یا سابقه مغزی ۶. مشاوره و اوکی پزشکان عفونی، روماتولوژی، اورولوژی، چشمپزشکی در صورت نیاز و با توجه به سابقه هر نوع بیماری در گذشته
انتظار در لیست پیوند (کارهایی که در زمان انتظار باید انجام داد):
۱. شما ممکن است از چند روز تا چند سال در لیست پیوند منتظر بمانید. در این مدت باید مداوم و هر سه ماه یکبار با درمانگاه پیوند ارتباط مستقیم داشته باشید و مدارک خود را آپدیت کنید و کوردیناتور را از نظر هرگونه اتفاق خاصی که برای شما میافتد در جریان قرار دهید.
۲. در زمان انتظار بیمار باید مرتباً خود را چکاب کند. از نظر تغذیه و وزن بسیار مهم است که کاهش وزن نداشته باشید که در این صورت باید تحت نظر پزشک تغذیه باشد.
۳. مرتباً در مراکز فیزیوتراپی یا در بیمارستانها ، فیزیوتراپی اندامها و تنفسی انجام دهد.
۴. حتی اگر شده با اکسیژن پرتابل مرتباً راه برود چون عدم تحرک و راه نرفتن به مرور زمان یکی از عوامل منع پیوند خواهد بود.
۵. در صورتی که تراکم استخوان بیمار پوکی استخوان را نشان دهد یا حتی در شرف آن باشد باید تحت نظر پزشک غدد قرار بگیرد و تا زمان پیوند با استفاده از داروهای خوراکی یا حتی تزریقی آن را برطرف کند.
۶. در زمان انتظار واکسنهای پنوموکوک و آنفولانزا و هپاتیت B سالانه باید تزریق شود.
بیماریهایی که از علل پیوند ریه هستند:
۱. انسداد مزمن ریوی(آمفیزم)
۲. سفت شدن بافت ریه (فیبروز)
۳. سیستیک فیبروزیس یا CF
۴. آسیب به دیوارههای مجاری هوایی (برونشکتازی)
۵. بیماریهایی که منجر به سفت شدن بافت ریه یا فیبروز میشوند (سارکوئیدوز)
۶. پرفشاری شریان ریوی (PH)
۷. نقص در آنزیم آلفا-۱-آنتیتریپسین
۸. بیماری خودایمنی که ریه را تخریب میکند (اسکلرودرمی)
۹. عفونتهای ریوی مزمن و مقاوم
۱۰. دفع ریه پیوند شده
انواع پیوند ریه:
- تک ریه
- دو ریه
- پیوند مجدد
- قلب و ریه
فرد گیرنده چگونه انتخاب میشود:
گروه خونی منطبق با مرگ مغزی - قد - حجم قفسه سینه و ریهها در آزمایشها و تستهای تنفسی و بعد از آن - وخامت حال بیمار - سن - محل جغرافیایی با توجه به محدودیت زمان اگر لازم باشد در نظر گرفته میشود.
نکته:
ممکن است در طول زمان انتظار با شما تماس گرفته شود و شما به بیمارستان بیایید، ولی این دلیل بر انتخاب قطعی شما نیست؛ چون درمانگران شما را ارزیابی میکنند تا شرایط شما با فرد دهنده مطابقت داشته باشد
بعد از پیوند
طول بستری بعد پیوند: بسته به شرایط بیمار، در صورت نرمال بودن همه شرایط حدود ۲ تا ۴ هفته
- در زمان بستری مرتباً تستهای تنفسی - عکس ریه یا CT اسکن - اکوی قلب و مشاوره های متفاوت روزانه برای بیمار انجام میشود.
مراقبتهای بعد پیوند:
الف) ویزیتهای دورهای:
- سه ماه اول هفتهای یکبار
- سه ماه تا یکسال اول ← ماهی یکبار
- بعد از سال اول هر ۳ تا ۴ ماه یکبار
- از سال دوم هر سال یکبار
نکته: برای هرکدام از این ویزیتها: تست اسپیرومتری ساده PFT - تست ۶ دقیقه پیادهروی - عکس یا CT اسکن ریه - اکوی قلب نیاز به تکرار است و آزمایش خون عملکرد کلیهها و کبد و سطح دارویی خون.
نکته: طی چند ماه اول بسته به شرایط بیمار و صلاحدید پزشک برونکوسکوپی انجام میشود.
ب) فیزیوتراپی تنفسی و اندامی:
بیماری که پیوند شده باید به صورت دورهای ورزش و فیزیوتراپی انجام دهد (پیادهروی - اسپیرومتری خانگی و...)
ج) عدم حضور در اماکن عمومی تا یکسال و استفاده از ماسک مداوم (عروسی، ختم، مهمانی، مترو و...)
د) واکسیناسیون سالانه به صورت مرتب
هـ) عدم نگهداری هرگونه حیوان خانگی یا تماس با هر حیوانی
ی) تغذیه بعد پیوند:
۱. ویتامین D روزانه و کلسیم به شدت مورد نیاز است
۲. استفاده از غذاهای پرکالری و پرپروتئین
۳. عدم استفاده از فستفودها و آجیلها به دلیل وجود قارچ احتمالی و ابتلا به آن
۴. شستشوی بسیار مرتب و دقیق میوهها و سبزیها به دلیل احتمال وجود انگلها
۵. مصرف کم قند ها و نمک و چربی
۶. شستشوی دستها قبل خوردن غذاها
۷. پختن کامل گوشتها و غذاها؛ از خوردن غذاهای نیمپز (استیک و کباب آبدار) جلوگیری شود
۸. لبنیات حتماً پاستوریزه و شرکتی باشد؛ لبنیات محلی ممنوع است
۹. هرگونه دمنوش و عرقیجات و گیاهان صحرایی یا خرید هر کدام از عطاریها ممنوع است
۱۰. آب انار یا گریپفروت یا پرتقال تلخ، آنزیمهای کبدی را مهار میکنند و با داروهای شما تداخل دارند و مصرف آنها ممنوع است
س) از موها، پوست، دهان و دندان خود کامل مراقبت کنید و هر علامت غیرطبیعی در آنها دیدید سریعاً به پزشک مراجعه کنید و از مصرف داروهای سرخود جلوگیری کنید
ش) روابط جنسی و زناشویی بعد از ۶ ماه پس از پیوند هیچ منعی ندارد
داروهای بعد پیوند
سه گروه اصلی داروی بعد پیوند:
الف) داروهای جلوگیریکننده از رد پیوند:
- سیکلوسپورین (با نامهای دیگر: نئورال یا ساندیمون با دوزهای ۵۰ و ۱۰۰)
- تاکرولیموس (با برندهای پروگراف با دوزهای ۰.۵ و ۱)
- سلسپت (یا مایفورتیک 360)
- پردنیزولون
- اورولیموس (با نام دیگر رولیما با دوزهای5/0 - ۱ –75/0 – 25/0 – 5/0)
ب) داروهای مکمل یا مربوط به بیماریهای زمینهای فرد پیوند شده:
(اگر فردی هیچ بیماری نداشته باشد فقط ویتامین و کلسیم را میخورد)
۱. ویتامینها
۲. کلسیم D
۳. داروی فشار خون
۴. داروی قند خون
۵. داروی چربی خون
۶. داروی جلوگیری از پوکی استخوان
۷. داروهای قلبی
داروهای جلوگیری یا درمانکننده انواع عفونتها:
- برای ویروسها: گانسیکلوویر - ولسایت – لامی وودین
- برای قارچها: ایتراکونازول - فلوکونازول - واریکونازول - کاسپوفونژین - آنادلافونژین
- برای باکتریها: کوتریموکسازول - سیپروفلوکساسین - کواموکسی کلاو - داکسی سایکلین - لووفلوکساسین - ایمیپنم - مروپنم - تارگوسید - کولستین - تازوسین - توبرامایسین - آمپیسولباکتام
علائم رد پیوند یا مشکل در ریه پیوندی
با وجود این علائم باید سریعاً به پزشک خود مراجعه کنید:
۱. تب بالای ۳۸ درجه
۲. تنگی نفس یا سرفه مداوم
۳. درد قفسه سینه
۴. کاهش اشتها یا کاهش وزن ناگهانی
۵. تغییر رنگ در ترشحات زخم یا ترشحات تنفسی